آخرین خبرها

گیاهان دارویی

بشراز گذشته های بسیار دور استفاده از گیاهان را به عنوان راهی برای درمان خود شناخت از این رو تلاش کرد تا خواص آنها را بهتر شناخته و بر تبحر خود بیفزاید . این روش درمانی در بین تمامی تمدن ها و ملل مختلف رواج داشته و شاید سابقه آن با ظهور انسان همراه باشد ، در گذشته های بسیار دور قبل از میلاد مسیح عده ای از افراد با شناخت گیاهان و تجویز آن به عنوان یک شغل کسب و کار می کردند تا با گذر زمان طب سنتی شکل گرفت . استفاده از گیاهان دارویی تا ابتدای قرن شانزدهم یکی از معتبرترین روش های درمانی بیماری ها به شمار می رفت . ابو علی سینا دانشمند ایرانی نخستین کسی بود که در کتاب قانون پزشکی خود به شرح و برسی علمی خواص گیاهان پرداخته است . کتاب قانون ابوعلی سینا به همراه کتاب الحاوی از زکریا رازی به عنوان منابع ازشمند طب گیاهی و به عنوان کتاب مرجع مورد توجه دانشمندان عربی و همچنین دانشجویان پزشکی بوده است . قرن شانزدهم با نگرش نوینی در علم پزشکی همراه بود در نتیجه ظهور این دیدگاه های جدید درمانی ، کم کم روش های درمان بیماری ها با گیاهان کنار گذاشته شد و استفاده از داروهای شیمیایی جانشین گیاه درمانی شد ، عوارض ناشی از داروهای شیمیایی هنوز برای مردم اثبات شده نبود و راه دسترسی و استفاده و تهیه آن به مراتب آسان تر از گیاهان دارویی بود این انگیزه ای تا داروهای شیمیایی با سرعت جایگزین گیاه درمانی شود. ورود داروهای شیمیایی اگرچه با شتاب و سرعت به زندگی مردم وارد شده و تقریبا هیچ فردی یافت نمی شود که به نوعی از این فرآورده ها استفاده نکند اما عوارض ناشی از مصرف داروهای شیمیایی و گرانی آنها موجب شد تا مردم دوباره به سمت طب گیاهی روی آورند . در سراسر جهان آزمایشگاه های بسیار مجهز و پیچیده ای به منظور بررسی اثرات گیاهان به وجود آمده است و عده کثیری به کار و فعالیت مشغولند .

بعضی از داروهای موجود در بازار از عصاره گیاهان تهیه می شود و گروهی هم از ترکیبات شیمیایی با منشا گیاهی هستند. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر حدود 80 درصد جمعیت جهان یعنی حدود 40 میلیارد نفر از طب گیاهی در درمان بیماری ها استفاده می کنند.

WHO  خاطر نشان می سازد که از حدود 119 داروی گیاهی حدود 74 مورد آن دقیقاً همانند کاربرد آنها در طب سنتی مورد استفاده پزشکان قرار می گیرد . همین موضوع باعث شده که تحقیقات گسترده ای توسط شرکت های داروسازی بر روی خواص درمانی گیاهان مناطق مختلف جهان انجام گیرد . هم اکنون مواد مشتق از گیاهان نقش عمده ای در صنعت داروسازی دارند چنین داروهایی برای درمان بیماری های قلبی ، فشارخون بالا، انواع دردهای مزمن ، آسم و دیگر بیماری ها به کار می رود . به عنوان مثال افدرا گیاهی است که در طب سنتی چینی بیش از 2 هزار سال برای درمان بیماری های تنفسی مورد استفاده بوده است و اندرین که جزو فعال این داروی گیاهی است سابقا در تهیه داروهایی برای تسکین آسم به کار می رفت .

تنوع گیاهان دارویی در طبیعت به حدی است که نیاز به یک دسته بندی علمی دارد . یکی از این دسته بندی ها خواص گیاهان است.

-گیاهان مقوی : این گیاهان در شرایط خاص برای تقویت بیمار تجویز می شوند که عمدتا می توان به دوران نقاهت پس از بیماری حاد اشاره کرد . این گیاهان حاوی انواع ویتامین ها ، مواد معدنی و ترکیبات قندی که در تأمین انرژی مورد نیاز بدن متعاقب بیماری و برقراری تعادل در عملکرد اندام ها نقش عمده ای دارند.

-گیاهان مدر : مقدار آب موجود در بافت ها تحت تأثیر عوامل گوناگون دچار تغییر می شوند . مثال واضح در این زمینه اختلال عملکرد قلب ، ریه و کلیه هاست . علاوه بر این مواردی مثل عادت ماهیانه در خانم ها ، تجمع مایعات و اِدم را به همراه دارد . یکی از مؤثرترین راه های تعدیل آب موجود در فضای بین سلولی و بافت های مختلف بدن از گیاهان مدر است که موجب تسکین عوارض ناشی از این بیماری ها می شود.

-گیاهان مسهل و ملین :

این گروه از گیاهان برای رفع یبوست و تسهیل دفع سموم به کار گرفته می شوند . گیاهان مسهل از طرق مختلفموجب برطرف شدن یبوست می شوند. برخی از این گیاهان مثل ریشه ریوند از طریق افزایش ترشح صفرا و تحریک حرکات دودی روده این کار را انجام میدهند و بعضی دیگر مثل ریشه شیرین بیان و روغن زیتون با تحریک جداره روده موجب برطرف شدن یبوست می شوند .

درباره سایر گروه های گیاهان دارویی باید به آرام بخش ها ، گیاهان عرق آور جهت سرماخوردگی و تب ها و گیاهان قی آور برای تخلیه سریع محتویات معده اشاره کرد ، این گیاهان باید با مشورت پزشک تحویز و مورد استفاده قرار گیرد .

گیاهان مضر :

بر خلاف عقیده بعضی افراد که به علت ناآگاهی گیاهان دارویی را بی خطر می دانند باید عنوان شود که مصرف بعضی از گیاهان عوارض بسیار بدی را به دنبال دارد . بنابراین توصیه می شود که قبل از مصرف گیاهان دارویی با پزشک و یا کارشناسان مربوطه مشورت شود بضی از داروهای گیاهی موجب تداخل در جذب مواد غذایی مورد نیاز بدن می شوند در حالی که انواع دیگری از داروها موجب افزایش یا کاهش تأثیر یک داروی خاص می شوند . در این زمینه می توان به داروی تئوفیلین اشاره کرد که برای درمان آسم استفاده می شود . این دارو حاوی گزانتین است که در چای ، قهوه و شکلات نیز یافت می شود . مصرف این مواد غایی به مقدار زیاد همراه با تئوفیلین ممکن است باعث ایجاد مسمومیت دارویی شود و یا میوه هایی مثل کلم بروکلی ، اسفناج ، سبزیجات حاوی ویتامین K کاهش اثرات داروهای ضد انعقادی مثل هپارین و وارفارین را به دنبال دارد . گیاهانی چون شوکران و تاتوره نیز از گیاهان سمی محسوب می شوند.

آفتاب گردان     Helianthus     annuus L.

(تیره مرکبان ) ؛گیاهی علفی ، سالانه ، با ساقه ای بلند ، راست و گاه شاخه دار است . این گیاه را برای استفاده های روغنی ،علوفه ای و تزئینی در تمام دنیا می کارند. قسمت های پایینی ساقه کاملا پوشیده از برگ های بزرگ شبیه به قلب است و در انتهای ساقه نهنج بزرگ شبیه به قلب است و در انتهای ساقه نهنج بزرگ گل با گلبرگ های زبانه ای در کنار و لوله ای در وسط ظاهر می شود . میوه این گیاه فندقه است .

دانه های این گیاه به خاطر روغن موجود درآن دارای ارزش دارویی است . روغن آفتابگردان اثر خوبی روی رشد اعضای بدن کودکان دارد . در داروسازی برای تهیه مرهم ها و خمیرهایی از قبیل دیاشیلون (که مرهمی آمونیاکی است ) و مرهم الکلی با صابون که علیه دردهای روماتیسمی به کار می رود از این روغن استفاده می شود. بعضی مواقع نهنج را به صورت پودر یا ر دم کرده علیه ورم مجاری فوقانی تنفسی ، مدر ، علیه گازهای معده و اسهال به کار می برند . این گیاه عسل دهنده بسیار خوبی است .

 آلو سیاه   Prunus spinosa   L

تنظیم کار جهاز هاضمه و درمان ناراحتی های معده به کار می روند استفاده می شود . گل های خشک شده آن را نیز برای رنگی نمودن بعضی از داروها و جوشانده ها به کار می برند . ماده رنگ آبی آن در لوازم آرایشی کاربرد دارد . در مصارف خارجی از این گیاه در حمام هایی استفاده می کنند که برای زخم ها و ناراحتی های اولسر مفید است . این گیاه عسل دهنده خوبی است .

 انگور خرس   Arctostaphylos   uva – ursi (L)

(تیره اریکاسه ): انگور خرس درختچه کوچک و خزنده ای است که شاخه های پوشیده از برگ های چرمی بیضی شکل و مقاوم دارد. گل های ریز و کوچک و سفید یا قرمز به صورت خوشه باز روی آن قرار دارند . میوه های آن قرمز و دارای 5 هسته هستند .

برگ های این گیاه علیه بیماری های ورم مجاری ادرار (به عنوان ضد عفونی کننده ) ، سنگ های ادراری و ناراحتی های مختلف کلیوی در صورتی که ادرار شخص دارای PH  بازی باشد ، استفاده می کنند . در صورت استفاده طولانی این گیاه می تواند در عین حال قابض نیز باشد.

اسطوخودوس       Lavandula   angustifolia   MILL

(تیره نعناع ) ؛ گیاهی بوته ای با ساقه ای منشعب و پوشیده از برگ های باریک است . در انتهای ساقه ها خوشه ای از گل های آبی رنگ می روید . میوه آن فندقه است (پایین سمت چپ ) و تمام گیاه عطر خوشایندی از خود متصاعد می کند .

از این گیاه به عنوان ملین سبک استفاده می شود. در بیشتر اوقات در مصارف خارجی یعنی در شستشوها و کمپرس ها از آن استفاده می گردد . این گیاه همچنین مسکن خفیفی است و از اسانس آن در ترکیبات ضد رو ماتیسمی استفاده می شود .

بیشترین مصرف این اسانس در صنایع بهداشتی و آرایشی است . این گیاه عطر خوبی دارد و به همین دلیل از ترکیبات اصلی ادوکلن هاست . گل های خشک شده آن را برای معطر ساختن لباس ها و فرار دادن بید به کار می برند . اسطوخودوس عسل دهنده بسیار خوبی است .

بادام     Prunus dulcis ( MILL )

( تیره گلسرخ ) ؛ درخت یا درختچه ای با شاخه های قرمز کم رنگ است . برگ های آن متناوب ، باریک ودرخشانند. گل های صورتی رنگ آن در اوایل بهار قبل از برگ ها می رویند. میوه آن سته دراز و پرزدار است .

از نظر دارویی بادام تلخ دارای ارزش بیشتری است . دانه آن را با شکستن بادام بیرون می آورند و سپس خشک می کنند. از بادام تلخ ماده ای به نام آب بادام تلخ تهیه می گردد که علیه سرفه ، کسلی ، تهوع و احساس خفگی مصرف می شود . از بادام برای بهبود طعم داروهای دیگر و به عنوان حلال کدئین برای تهیه داروی قطره ای علیه سرفه استفاده می شود . امروزه اسانس بادام را به طور مصنوعی تهیه می کنند . در مصارف خارجی از اسانس بادام در تهیه پمادها و مرهم ها علیه روماتیسم استفاده می شود. از بادام شیرین تحت فشار روغن بسیار خوبی به دست می آید . کنجاله باقیمانده آن را برای تهیه ماسک ها و ضمادهای مختلف در بهداشت و زیبایی به کار می برند. بادام شیرین در مربا سازی موارد مصرف زیادی دارد.

بابا آدم پرزدار   Arctium   tomentosum MILL

(تیره مرکبان ) : گیاهی علفی و دو ساله است که دارای ریشه ای دوکی و ساقه ای مخطط و منشعب است . تعداد برگ های روی ساقه کم است و سایر برگ ها بزرگ و در سطح زمین و قسمت پایینی ساقه قرار دارند .

این گیاه به عنوان داروی کمکی در درمان دیابت ( با دارا بودن مقدار زیدی اینولین )، دمل ها ، جوش های پوستی وماساژ پوست سر به کار می رود . بعضی مواقع ریشه تازه آن یا شیره تازه ای که از آن گرفته می شود یا حتی برگ های این گیاه نیز مورد استفاده قرار می گیرد که دارای اثراتی از قبیل مسهل صفرا ، مدّر و معرّق است .

بارهنگ   Plantago   lanceolata L

(تیره بارهنگ ) ؛ گیاهی علفی و پایاست بابرگ های مجتمع در طوقه گیاه و سرنیزه ای شکل با رگ های برجسته . گیاه بلند و توخالی است . گل آذین به صورت خوشه های استوانه ای و میوه به صورت کپسول است .

بارهنگ داروی آزمایش شده ای برای درمان ناراحتی های مجاری تنفسی فوقانی است ، زیرا ضمن خلط آور بودن از مخاط نیز حفاظت می کند . برای درمان سرفه ، سیاه سرفه ، گرفتگی صدا ، و ترشحات برونش ها دم کرده ای به مقدار 5/1 گرم از برگ های خشک آن تهیه می کنند و یک بار در روز می نوشند . برای درمان سرفه کودکان از شربت بارهنگ که از عصاره غلیظ آن تهیه و با عسل یا شکر شیرین می شود ، استفاده می کنند . دانه های کامل آن ملین مؤثر و بی ضرری است . روی آماس ها ، نقاط ضرب دیده و کوفته شده ، زخم های عفونی ، سوختگی ها ، روی جای نیش زنبور عسل ، و زنبورهای درشت می توان کمپرس برگ های تازه و خرد شده بارهنگ را گذاشت . عصاره بارهنگ به عنوان غرغره در صورت ورم لوزتین و برای شستشوی چشم ها به کار می رود.

 بابونه گاوی     Chamomilla   suaveolens

(تیره مرکبان ) : گیاهی علفی یکساله با ساقه افراشته ، پرشاخه و پربرگ است . برگ ها بدون دمبرگ و متناوب هستند . غنچه های آن به طور مجزار در رأس ساقه ها و شاخه ها ظاهر می شوند . رنگ آن ها سبز متمایل به زرد است و گرزی مخروطی شکل ، توخالی ، بدون گل های کناری و گرد دارند. میوه فندقه و تمام گیاه معطر است .

جوشاندهاین گیاه کمک درمانی خوبی برای گریپ (عرق آور ) است . همچنین در سوء هاضمه (ضد عفونی کننده و بادشکن ) و دفع انگل های روده ای مؤثراست . جوشانده های خیلی غلیظ آن را برای شستن دهان و شستن پوست بیمار به کار می برند.

 به   Cydonia     oblanga   MILL

(تیره گلسرخ ) ؛ درخت یا درختچه ای با شاخه های پرزدار و برگ های بیضی شکل و متناوب است . این برگ ها در پشت برگ ها نیز وجود دارد . گل های صورتی رنگ و زیبای آن به طور جداگانه و با ایه کوتاه روی شاخه ها قرار دارند و عطر خوشایندی نیز دارند . میوه آن معطر ، گوشتدار و پوشیده از کرک است .

این گیاه در قدیم نماد اقبال ، باروری و عشق بود و به عنوان گیاهی دارویی برای آن ارزش زیادی قائل بودند.

از دم کرده این گیاه در صورت وجود ناراحتی های معده ، گلودرد ، اسهال و خونریزی استفاده می شود . از جوشانده دانه های آن به مقدار 1 تا 3 دانه در یک فنجان آب علیه سرفه ، کاتاره معده یا روده استفاده می شود . دانه های خشک آن را در تهیه پانسمان های خنک کننده و لزج برای زخم ها ، ورم های مفصلی و شقاق سینه یا دست به کار می برند .

از به تازه در تهیه مربا ، کمپوت ،ژله و شربت استفاده می شود.

بنفشه معطر   viola   oodorata     L

(تیره بنفشه ): گیاهی علفی ، پایا ، با جوانه های ریشه دار و بلند است . برگ های آن دارای دمبرگی بلند و پهنک برگی به شکل قلب هستند . گل های آن معطر و به به رنگ بنفش است . آن ها نیز دمبرگ های بلندی دارند . میوه آن به صورت کپسول است . این گیاه از قدیمی ترین گیاهان دارویی است که از آن برای مداوای ورم ها ، صرع و سفاله ها استفاده می کرده اند.

این گیاه را برای درمان بیمار یهای تنفسی ، کاتاره برونشیک ،سیاه سرفه و زکام به کار می برند . خیسانده سردی از آن به مقدار یک قاشق مرباخوری در یک فنجان آب تهیه می کنند یا این که شربتی از گل های آن درت می کنند که خلط آور است و اغلب به کودکان داده می شود . بنفشه را در جوشانده های مدر و ضد روماتیسمی به کار می روند . در مصارف خارجی از آن در کمپرس های ضد التهاب و برای پاک کردن زخمهای عفونی ، جراحت ها و ناراحتی های پوستی استفاده می کنند. از گل های تازه آن اسانس روغنی معطری استخراج می شود که در تمام دنیا مصرف می شود . انواع دیگر این خانواده که بی بو هستند و گل های بزرگی دارند ، مصرف نمی شوند.

بومادران           Achillea millefolium L

زمان برداشت اردیبهشت تا واخر تیرماه

گیاهی است از تیره مرکبان ، علفی ، چند ساله ، با ساقه افراشته که در انتهاب ساقه و شاخه ها ، خوشه های گل مرکب به رنگ سفید یا زرد دیده می شود. برگ های این گیاه سرنیزه ای شکل و دو تا سه شانه ای و میوه آن فندقه است. این گیاه در نقاط مختلف آسیا و اروپا می روید .

قسمت های قابل استفاده عبارتند از : اندام های جوان ، شاخه های برگ دار و گاهی تنها گل های آن . سرشاخه های گلدار را در اوایل فصل گل دهی می چینند و در حرارت طبیعی یا مصنوعی ( تا 35 درجه سانتیگراد ) خشک کرده در محلی خشک و تاریک نگهداری می کنند . از این گیاه در درمان داخلی برای ناراحتی های گاستریک ، اسهال و نفخ شکم و همچنین به عنوان عامل انعقاد خون و برای تسکین دردهای عادت ماهانه استفاده می کنند . برای تهیه جوشانده دو قاشق چایخوری از این گیاه را در یک فنجان آب می ریزند و در طول روز مصرف می کنند . جوشانده غلیظ این گیاه برای گذاشتن روی زخم های چرکی ، جوش ها ، اگزما و شستن دست های ترک خورده و همچنین غرغره به کار می رود.

 پیاز  Allium   cepa   L

زمان برداشت از تیر تا آخر شهریور

گیاهی است دو ساله با پیاز مطبق و قهوه ای رنگ . برگ های آن لوله ای و ساقه آن راست است که در قسمت اتتهایی آن گل های سفید مجتمع و کروی شکل قرار دارد . دانه های آن سیاه رنگ بوده درون یک کپسول قرار دارد . موطن اصلی این گیاه چندین نقطه آسیاست اما امروزه در تمام نقاط دنیا کشت می شود .

پیاز محتوی اسانس های روغنی ، قندها ، ویتامین ها و مواد معدنی و به خصوص ترکیبات آلی گوگرد (ضد عفونی کننده گیاهی ) است که اثر آنتی بیوتیکی دارد. . پیاز تازه ناراحتی های مجرای فوقانی تنفسی و خصوصاً سرفه ، زکام ، نزله برونشیت و دیگر بیماری های حساس را بر اثر قدرت ضد عفونی کننده و ضد میکروبی گیاهی خود به طور مؤثری کاهش می دهد. در مورد جهاز هاضمه پیاز اثر ضد عفونی کننده داشته ناراحتی های گاستریک و روده ای را کاهش داده انگل های روده ای را دفع می کند . این گیاه مسهل صفرا ، مدر و پایین آورنده قند خون است . پیاز خرد شده محل نیش حشرات را تسکین می دهد .

ترخون     Artemisia   dracunculus   L

(تیره مرکبان ):   گیاهان علفی ، پایا ، ریزوم دار، با ساقه افراشته و برگ های نازک متناوب . شاخه ها منتهی به خوشه ای از گل های گرد و زرد رنگ می شوند . میوه این گیاه فندقه است . از جوشانده

ترخون یا پودر آن برای تحریک اشتها ، ترشح شیره معده و هضم غذا استفاده می کنند ، این گیاه مبادلات سلولی را در تمام بدن تحریک و تقویت می نماید . اسانس به دست آمده از راه تقطیر گیاه تازه نیز همین کاربردها را دارد . . برای پیشگیری از تصلب شرایین و بیماری های عروقی جویدن برگ های آن توصیه می شود . شراب دارویی ترخون نیز همین اثر را دارد .

این گیاه ماده اولیه مهمی در کنسرو و عطر سازی به شمار می رود .

سیر    A llium       sativum   L

زمان برداشت : خرداد تا مرداد (بسته به نوع کشت )

گیاهی است دو ساله با پیازی مرکب از پیازچه ها و ساقۀ راست که در انتهای آن گلی چتری قرار دارد که شامل چندین پیازچه است . گل ها به وسیله یک پوشینه برگی شکل حفاظت می شوند .

سیر محتوی مقدار زیادی ید است . این گیاه ضد تصلب نسوج و پایین آورنده فشار خون است . ضمنا ضد عفونی کننده روده است که در صورت وجود ناراحتی های روده ای و اپیدمی گریپ به کار می رود . سیر مسهل صفرا و ضد انگل بوده ، محل نیش حشرات را تسکین می دهد ، ولی در صورت استفاه طولانی از آن امکان ایجاد اگزما وجود دارد.

 خطمی Althaea   officinalis   L

(زمان برداشت : ریشه از مهر تا آخر آبان و برگ و گل ها از ماه تیر تا آخر مرداد )

گیاه علفی پایایی است با ریشه منشعب زردرنگ و ساقه بلند افراشته پوشیده از برگ های متناوب .

همه قسمت های این گیاه خواص دارویی دارد . ریشه ، برگ ها و گل این گیاه را جمع آوری می کنند . خطمی یکی از مهمترین گیاهان دارویی لعابدار است .

از دم کرده این گیاه در هنگام تورم مجرای تنفسی فوقانی به عنوان ضد سرفه و خلط آور و نرم کننده استفاده می شود . طب سنتی خصوصاً از یشه این گیاه علیه بیماری های معده ای –روده ای استفاده می کرده است . برای تهیه خیسانده آن یک قاشق کوچک از ریشه این گیاه را در یک فنجان آب می ریزند . برای مصارف خارجی از آن به عنوان پانسمان نرم کننده و برای غرغره استفاده می شود.

رازیانه    Anethum graveolens   L

(تیره چتریان ) : گیاهی است یکساله با ساقه منشعب و پوشیده از گرده سبز مایل به آبی است . در انتهای ساقه گل های چتری به رنگ زرد طلایی قرار دارند . برگ ها خطی و چند شانه ای بوده به صورت متناوب روی ساقه قرار دارند . در قدیم این گیاه به عنوان یک گیاه دارویی مهم شناخته شده و علیه سرفه ، سردرد و برای تهیه مرهم به کار می رفته است . این گیاه بادشکن است و تجمع گاز در بدن را محدود نموده دفع گاز را آسان می نماید . اضافه نمودن مقدار کمی از این گیاه به جوشانده ها اشتها آور و آرام کننده اعصاب است ، همچنین تأثیر مناسبی نیز بر تولید شیر دارد . . از تقطیر میوه های این گیاه روغن معطری به دست می آید که در داروسازی مورد مصرف قرار می گیرد و ددر تهیه لیکور و مواد آرایش نیز به کار برده می شود . از شاخه تازه این گیاه نیز در معطر کردن برخی تولیدات غذایی استفاده می شود .

ریحان      Ocimum   basilicum   L

(تیره نعناع )؛ گیاهی علفی ، یکساله ، با ساقه ای چهارگوش و شاخه دار است . برگ های آن دمدار ، متقابل و بیضی شکل است . در قسمت بالای ساقه از بغل برگ ها گل های سفید ، صورتی یا زرد طلایی رنگ به طور چتری می رویند. میوه آن فندقه و چهارقسمتی است . تمام قسمت های گیاه پرزدار و معطر است . این گیاه عطری خوشایند دارد و شور مزه است .

از این گیاه علیه کاتاره های مزمن معده ، دل دردها ف گاز شکم ، و یبوست استفاده می شود . مقدار مصرف برای تهیه دم کرده دو قاشق مرباخوری از خشکش ده ان در هر فنجان آب است و از آن علیه بیماری های مجاری فوقانی تنفسی ، سرفه ، سیاه سرفه ، و در ورم مجاری ادرار استفاده می کنند. در مصارف خارجی ریحان را برای حمام های طراوت بخش و خصوصاً به شکل اسانس مصرف می کنند و از آن در کمپرس روی زخم ها و به صورت غرغره نیز استفاده می کنند . اسانس ریحان در صنایع عطر سازیو ساخت بخورها و در صنایع غذایی ماده معطر به کار می رود.

درمنه     Artemisia   abrotanum L

(تیره مرکبان ) : درختچه ای است با شاخه های گسترده که پر از برگ های خطی است و در قسمت انتهایی شاخه ها گل های زردی از بغل برگ ها می رویند . میوه آن فندقه است . برای مصارف دارویی از سرشاخه برگ دار آن استفاده می شود.

این گیاه در درمان سوء هاضمه ، کم اشتهایی ، نفخ ، اسهال ، و دفع انگل های روده ای کاربرد دارد . این گیاه مدر و معرق نیز هست . جوشانده این گیاه در حمام ، پانسمان ، و برای درمان ورم سرمازدگی و زخم های مختلف مورد مصرف دارد.

زالزالک     Crataegus     monogyna   JACQ

( تیره گلسرخ ) ؛ درخت یا درختچه ای است با شاخه هایی در حالت جوانی پوشیده از پرزهای نمدی شکل که به مرور صاف می شوند. رنگ برگ ها سبز مات و لبۀ آن ها عمیقاً دندانه دار است . میوه های آن سته ای ، قرمز رنگ و تخم مرغی شکل اند.

گل ها ،برگ ها و میوه های آن را برای مصارف دارویی جمع آوری می کنند .میوه این گیاه ارای مقدار زیادی ویتامین C  و مجموعه ای از ویتامین های B هستند آن ها را به طور خالص ، مخلوط ، جوشانده یا به شکل پماد برای درمان فعالیت های قلبی ، آرترواسکلروز ، ناراحتی قلبی به علت اشکالات عصبی ، میگرن ، ناراحتی های منوپور ، بی خوابی و تنظیم فشارخون به کار می برند . این مواد باید منحصراً تحت نظر پزشک مصرف شود.

این گیاه اغلب به عنوان درختچه تزیینی کشت می شود . البته نوع زینتی آن فاقد خاصیت دارویی است .

زیره   Carum carvi L

(تیره چتریان ) : گیاهی است دو ساله با ریشه عمیق ، ساقه کوتاه و برگ های دندانه دار . گل آذین چتر مرکب است و گل ها به رنگ سفید یا صورتی اند . میوه آن دی آکن و تمام آن گیاه معطر است.

این گیاه از قدیم به خاطر عطر و خاصیت هضم آن مورد توجه مردم بوده است . زیره جهاز هاضمه را تحریک نموده ، تشنجات عضلات صاف را کاهش داده از تشکیل گاز معده جلوگیری می کنند . این گیاه میکرو ارگانیسم های مضر را دفع نموده از ازدیاد انگل های روده ای جلوگیری می کند . آن ها را به صورت خرد شده یا پودر یا خود میوه به طور کامل به مقدار نیم تا یک گرم در روز می توان جوید . برای تهیه دم کرده آن 2 قاشق مربا خوری از میوه خرد شده را برای هر فنجان آب مصرف می کنند و 2 تا 3 فنجان در روز می آشامند . زیره ترشح غدد شیری را تحریک می کند . اسنس زیره را به مقدار 1 تا 3 قطره روی یک حبه قند ریخته صرف می کنند . مصرف بیش از این مقدار برای کبد و کلیه ها مضر است .

 یولاف    Avena   sativa   L

(تیره گندمیان ) : گیاه علفی یکساله ای است که به عنوان گیاه علوفه ای مهم کشت می شود . ریشه آن افشان و ساقه های آن بند بند و تو خالی است که هرکدام به یک خوشه منتهی می شود. برگ های آن باریک است و قسمت پایینی آن ها به صورت غلافی دور ساقه را احاطه می کند .میوه آن مثل بقیه گندمیان کاریوبس است. این گیاه اثر تقویت کننده دارد و در خستگی های عصبی ، اضطراب و بی خوابی مصرف می شود . فعالیت غدد تیروئید را نیز کاهش می دهد و به عنوان داروی کمکی در درمان اسکلروز و فشارخون بالا به کار می رود. از کاه یولاف برای تسکین دردهای روماتیسمی ، سیاتیک و ناراحتی های کبدی استفاده می شود . جوشانده آن علیه اگزما و ورم حاصل از سرمازدگی و سودا مؤثر است . سوپ و فرنی تهیه شده از فولکون های یولاف را برای تهیه سوپ و فرنی خصوصاً برای کسانی که دوران نقاهت پس از عمل جراحی سخت یا اسهال های شدید را می گذرانند و نیاز به تجدید قوا دارند مورد استفاده قرار می دهند.

زرشک   Berberis   vulgaris   L

(تیره زرشک ) : درختچه ای خاردار با برگ های بیضی و دندانه دار است که به صورت دسته ای روی بواکی بلاست ها در کنار تیغ ها می رویند . گل های زرد رنگ آن به صورت خوشه های آویزان رو به پایین هستند . میوه آن سته ، شلجمی شکل و قرمز رنگ است . غیر از میوه ها بقیه گیاه سمی است .

خواص دارویی آن از زمان قدیم شناخته شده است و از آن به عنوان تب بر ، مقوی معده ، کبد و قلب استفاده می شده است . برای مصارف دارویی پوست و میوه آن را به کار می برند و برای این منظور پوست شاخه ها و ریشه ها را جمع آوری کرده خشک     می کنند . از پوست آن در درمان اشکالات جریان خون استفاده می شود و مقدار کم آن مسهلی ضعیف ، مسهل ، صفرا و مدر است ومقدار زیادش حالت کرخی ، تهوع ، اسهال و حتی فلج مرکز تنفسی را ایجاد می کند . میوه زرشک داری مقدار زیادی ویتامین c است و از آن برای تهیه چای و جوشانده خشک کننده استفاده می کنند.

کدو   Cucurbita   pepo L

(تیره کدوییان ) ؛ گیاهی یساله و پرورشی است که ساقه ای خزنده دارد و طول آن تا 5 متر می رسد . برگ های آن به شکل قلب و دندانه دار است . گل هی زرد آن پایه ای بلند دارد و گل های نر و ماده اش از هم جدا هستند.گل های نر به صورت دسته ای و گل های ماده به طور جدا از هم می رویند . میوه آن گوشت دار است .

این گیاه هیچ گونه عارضه جنبی و آزار دهنده ای از خود نشان نمی دهد . بعضی مواقع برای همین منظور (دفع انگل های روده ای ) جوشانده دانه های کدود را با روغن کرچک مخلوط می کنند . دانه های خیار نیز دارای اثر دفع کننده انگل هستند.

کدو دارای مواد دیگری از قبیل قند ، چربی ، ویتامین و مقدار یادی مواد معدنی است . کدو را به شکل کمپوت و مارمالاد نیز مصرف می کنند . عصاره تازه آن مدر است و در صورت وجود ناراحتی های کلیوی مصرف آن توصیه می شود . کدو همچنین گیاهی عسل دهنده و دارای گرده فراوان است و این دو خاصیت را در تمام دوران گل دهی حفظ می کند .

 کیسه کشیش           Capsella   bursa-pastoris L

( تیره شب بو ) : گیاهی است یکساله تا دو ساله با ساقه ا منشعب و برگ هایی با بریدگی عمیق . گل ها به حالت خوشه ای و در انتهای ساقه و شاخه ها ظاهر می شوند میوه آن کپسول و قلبی شکل است . این گیاه خودرو که در تمام دنیا پراکنده شده زمانی به عنوان بندآورنده خون چه در زایمان و چه در زخم های باز وهمچنین برای توقف خونریزی های معده ، ریه ، رحم و درمان کاتاره معده –روده ای استفاده شده که ضمن مدر بودن روی عضلات صاف رحم نیز اثر می گذارد و در خونریزی های زخم و ناراحتی های کلیوی و ادراری به کار می رود . داروی به دست آمده را به شکل خیسانده سرد به مقدار 6 قاشق چایخوری برای 2 فنجان آب که به مت 1 ساعت خیس خورده و سپس صاف شده باشد یک روز درمیان مصرف می کنند.

در مصارف خارجی این گیاه را برای پاک کردن زخم ، ناراحتی های پوستی و اگزمایی که به علت گرمای بیش از حد به وجود می آید ، به کار می برند.

گاوزبان         Borago   officinalis L

(تیره گاورزبانیان ) : گیاهی است علفی و یکساله با شاخه های متعدد و برگ های متناوب و بیضی شکل . خوشه های گل به رنگ بنفش مایل به قرمز در انتهای شاخه ها قرار دارد . همه اندام های گیاه پوشیده از پرزهای خشن است . برای مصارف طبی از سرشاخه های گلدار یا برگ ها و گل ها به طور جداگانه استفاده می شود. از این گیاه جوشانده ( 8 تا 10 گرم در یک چهارم لیتر آب ) مؤثری علیه ناراحتی های مجاری تنفسی ، سرفه ، گرفتگی صدا و کاتاره برونش ها می توان تهیه نمود . این گیاه بدن را تحریک کرده مبادلات سلولی را تنظیم و سیستم اعصای را آرام می کند . در مصارف خارجی آن را علیه بیماری ها و ورم های پوستی به کار می برند .

برگ های تازه گاو زبان مقدار زیادی ویتامین c دارد و برای تهیه سالاد بهاره که برای چاشنی آن از انیسون سبز و پیاز استفاده  می کنند ، مورد استفاده قرار می گیرد .

گل ساعتی   Clematis   recta   L

(تیره آلاله ) : گیاهی است پایا ، با ساقه ای بالا رونده و پرزدار است که برگ های فوقانی چند قسمتی و متقابل و برگ های پایینی کامل دارد . از بغل برگ ها گل هایی با گلبرگ های سفید و پرچم های زرد می رویند. میوه این گیاه خشک (شکل پایین ) و دارای کاکل است .

این گیاه امروزه خیلی کم مورد مصرف قرار می گیرد و عصاره آن به صورت قطره علیه دردهای روماتیسمی ، میگرن ، ناراحتی های مغزی و درمان واتریس به کار می رود . در طب سنتی جوشانده این گیاه را به صورت کمپرس برای زخم های چرکین و اولسرها مصرف می کنند . این گیاه سمی است ،ولی پس از خشک شدن حالت سمی آن کاهش می یابد . برگ های تازه اش ممکن است باعث اگزما در روی پوست های حساس شوند که به سختی قابل درمان است.

گشنیز   Coriandrum     sativum   L

(تیره چتریان )؛ گیاهی است علفی و یکساله با ساقه ای افراشته ، شیاردار و منشعب است . برگ ها متناوب و به طور شانه ای منقسم شده اند و برگ های فوقانی دارای بریدگی های خطی هستند. گل های سفید یا صورتی آن به صورت چترهای مرکب در انتهای شاخه ها قرار دارند . میوه ها فندقه و دو قسمتی اند و قبل از آن که کاملا برسند بوی تند و ناخوشایند ساس از خود متصاعد می کنند. برای مصار ف دارویی از میوه های آن استفاده می شود . خواص گشنیز شبیه خواص زیره است ،از این گیاه به صورت خالص و یا مخلوط اشتها آور ، بادشکن و هضم کننده بهدشکل جوشانده استفاده می گردد. جوشانده ها سیستم اعضاب را نیز تسکین می دهند . در مصارف خارجی از خشک شده این گیاه یا روغن آن برای تهیه پمادهای تسکین دهنده دردهای روماتیسم عضلانی یا مفصلی استفاده می شود.

گل گندم (قنطریون )   Centaurea   cyanus L

(تیره مرکبان ) : گیاهی است یکساله یا دو ساله با ساقه ای منشعب و برگ هایی به رنگ سبز مایل به سفید و پوشیده از تارهای پنبه ای شکل است .

از این گیاه به عنوان دارویی مدر و تحریک کننده متابولیسم استفاده می شود . این گیاه در ترکیبات جوشانده هایی که برای

گندنای کوهی (فراسیون ابیض )   Marrubium   vulgare L

(تیره نعناع ) ؛ گیاهی علفی و پایا است که به طور انبوه می روید و ساقه آن چهارگوش و برگ های آن متقابل ، متمایل به سفید و پرزدار است . در قسمت فوقانی ساقه گل های سفید کوچکی به طور منفرد از بغل برگ ها می رویند. تمام گیاه عطر سیب از خود متصاعد می کند . میوه ان فندقه و چهار قسمتی است .

این گیاه در قدیم در درمان مالاریا و سل به کار می رفت . امروزه از این گاه علیه کاتاره مجاری فوقانی تنفسی ، سرفه ، زکام و آسم به شکل دم کرده ای به مقدار دو قاشق مرباخوری از سرشاخه ها در یک فنجان آب استفاده می کنند. این دم کرده خلط آور و آرام کننده است و اشتها و ترشحات دستگاه گوارش را تحریک می کند . این گیاه همچنین فعالیت کبد و ترشح صفرار (ماروبین مسهل صفراست ) را تحریک می کند . همچنین در تنظیم ضربان قلب مؤثر است و عادت ماهانه دردناک را تسکین می دهد . در مصارف خارجی از آن برای درمان زخم های دردناک یا عفونی استفاده می شود.

گزنه دو پایه   Urtica   dioica L

(تیره گزنه ) ؛ گیاهی علفی ، پایا ، با ساقه ا ی منشعب است . ساقه های آن راست و دارای مقطعی چهارگوش هستند . برگ های آن به طور متقابل و دو به دو قرار گرفته اند. گل های این گیاه از کنار برگ ها به صورت خوشه ای می رویند .میوه های آن فندقه هستند تمام گیاه پوشیده از کرک های گزنده ای است که در صورت تماس م شکنند و محتویات خود را روی محل تماس می ریزند و باعث تحریک و ایجاد کیسه های خارشی روی پوست می شوند .

از این گیاه برای مداوای مجاری ادرار ، دستگاه تنفسی ، کاتاره معده –روده ای و به عنوان کمک درمانی در مداوای دیابت استفاده می شود . همچنین مصرف ان تولید گلبول های قرمز را تحریک می کند . از آن دم کرده ای به مقدار یک قاشق مربا خوری برای هر فنجان آب تهیه می کنند و سه بار در روز می آشامند.

گل ماهور  

(تیره میمون ) ؛ گیاهی بلند و دو ساله است که در سال اول بوته ای گسترده بر زمین و در سال دوم ساقه ای از آن می روید که تا دو متر ارتفاع دارد . در انتهای ساقه خوشۀ زیبایی از گل های زرد می روید . برگ های آن بلند پرز دار ، فاقد دمبرگ و متناوب هستند . قسمت پهنک برگ آن به ساقه متصل است و تا محل روییدن برگ پایینی ادامه دارد . میوه آن به صورت کپسول و محتوی دانه های ریزی است .

گل های خشک شده این گیاه اثر خلط آور دارد و مدر ضعیفی است . در ترکیبات جوشانده های خلط آور از گل ماهور استفاده می کنند. این گل ها همچنین آرامش بخش هستند. از آنها دم کرده ، جوشانده یا خیسانده سرد به مقدار 5/1 گرم در روز تهیه می کنند. خیسانده آنها در تهیه مرهم های نرم کننده به کار می رود. در مصارف خارجی از گل های آن در تهیه ضمادها و حمام ها برای مداوای اولسرها و بواسیر استفاده می شود.

گردو   Juglans   regia L

(تیره گردو ) ؛ پوست تنه این درخت در حالت نهال ، قهوه ای رنگ است و سپس با بالا رفتن سن درخترنگ آن خاکستری و سطح آن ترک ترک می شود . برگ ها تک شانه ای و معطر هستند . گل های نر آن شاتون و گل های ماده به شکل غنچه های انتهای است . این گیاه در بهار و قبل از روییدن برگهایش گل می دهد. میوه آن گوشتدار و یک هسته ای است که همه آن را می شناسند.

در روش های درمانی جدید از برگ خشک شده این گیاه به عنوان قابض برای درمان ناراحتی های معده ای و روده ای (3 قاشق مربا خوری برای 2 فنجان آب ، هر روز) استفاده می کنند. این گیاه همچنین دارای اثر آرامبخش روی سیستم اعصاب است و از آن به عنوان بندآورنده خون نیز استفاده می گردد ، در مصارف خارجی داروهای تهیه شده از این گیاه را در درمان ناراحتی های پوستی ، سرمازدگی و در غرغره ها به کار می برند . هسته داخلی آن سرشار از لیپید است و به وفور در صنایع غذایی نظیر مربا سازی مورد استفاده قرار می گیرد . چوب درخت گردو نیز در صنایع مبل سازی مود استفاده قرار می گیرد .

 گزنه     Lamium     album   L

(تیره نعناع ) ؛ گیاهی علفی ، پایا با ساقه ای چهارگوش و بالارونده و برگ های متقابل قلبی شکل است که در قسمت فوقانی ساقه اش از بغل برگ ها گل های منفرد سفید رنگی می رویند. . میوه آن فندقه و تمام گیاه پوشیده از پرزهای ریز است .

گل های این گیاه اندکی قابض و دارای اثر ضد تورمی و مدر هستند . این مواد برای سینه درد نافع بوده در مداوای ناراحتی های زنانه مؤثرند و همچنین مبادلات متابولیکی بدن را سرعت می بخشند . دم کرده آن به مقدار دو تا سه قاشق مربا خوری در هر فنجان آب تهیه می شود . این جوشانده روی کاتاره و مجاری تنفسی فوقانی اثر می گذارد و با بی خوابی مبارزه می کند . دم کرده قوی تر آن برای شستشو و کمپرس روی ناراحتی های پوستی ، اگزما ، سوختگی ها ، بواسیر و واریس ها استفاده می شود.

با گل های تازه این گیاه جوشانده ای تهیه می کنند و با عسل شیرین می کنند که خون را تصفیه می کند. برگ های جوان آن را می توان مثل اسفناج مصرف کرد . این گیاه عسل دهنده بسیار خوبی است.

گل انگشتانه کرکدار   Digitalis lanata EHRH

(تیره گل میمون ) ؛ گیاهی علفی و دوساله است که در سال اول بوته ای زمینی از آن می روید . در طول سال دوم ساقه ای مستقیم با برگ های بدون دمبرگ و سرنیزه ای شکل از آن می روید . از بغل برگ های فوقانی گل های زنگوله شکلی به رنگ سفید به صورت خوشه ای در نوک شاخه ها می روید .میوه آن به شکل کپسول است .

از این گیاه به عنوان ماده قوی تقویت کننده قلب با اثر سریع در موارد حاد و نارسایی های قلبی ، تاکیکاردی یا نامنظم بودن فعالیت قلبی (حالت آسم شدید به عنوان مثال ) استفاده می شود . این گیاه منحصراً در صنایع داروسازی مصرف می شود.

گل همیشه بهار     Calendula   officinalis   L

(تیره مرکبان ) : گیاهی یکساله است که از قرون وسطی به بعد به عنوان گیاهی تزئینی کشت می شده است . گل های نارنجی تند آن در تمام طول تابستان تا پاییز بدون وقفه می شکفند . بگ های پایینی آن قاشقی شکل و برگ های روی ساقه سرنیزه ای و متناوب است . داای دو نوع گل عقیم و بارور است و میوه آن قوسی شکل است.

نوع پر پر و پرتقالی رنگ آن از نظر دارویی ارجحیت دارد چرا که حاوی مقدار زیادی مواد مؤثره است .

از گل این گیاه برای تحریک فعالیت کبدی و خصوصاً ترشح صفرا استفاده می گردد . برای تسکین اسپاسم های معده یا روده ای نیز به کار می روند . این گیاه دارای اثر ضد تشنج و مسهل صفراست .در مصارف خارجی جوشانده ، تنطور یا پماد تهیه شده از این گیاه را برای مداوای زخم های صعب العلاج ، زخم های سیاه ، جراحت پاها ، ورم های چرکین ، و بیماری های پوستی به کار می برند . صنعت تولید صنعت تولید لوازم آرایشی در بسیاری موارد از این گیاه برای نرم کردن پوست ، حمام ها و مصارف موضعی استفاده می کنند. از رنگ نارنجی تند این گیاه برای بهبود بخشیدن حالت ظاهری دیگر مواد دارویی استفاده می شود.

شاهدانه   cannabis   sativa   L

(تیره شاهدانه ) : گیاهی علفی و سالانه با ساقه ای ضخیم و راست و برگ های پنجه ای است . گیاه دو پایه است و گل های نر خوشه ای و گل های ماده در بغل برگ ها جای دارند عمل گرده افشانی در این گیاه توسط باد انجام می شود. میوه آن خشک ، به رنگ خاکستری –سبز و براق است از این گیاه برای تهیه داروهای آرام کننده سیستم اعصاب که در بیماری هایی از قبیل فشارهای عصبی ، اضطارب بیش از حد ،کار فکری زیاد ، میگرن ، سرفه های آسمی و برای بی حسی موضعی در دندانپزشکی به کار می رود.

همه انواع شاهدانه دارای فیبرهای بلند و محکمی هستند که از زمان قدیم برای تهیه طناب ، نخ و پارچه از آن استفاده می شده است . دانه های آن نیز تا 35% دارای نوعی روغن رطوبت گیر است .

فلفل قرمز   Capsicum   annuum L

(تیره سیب زمینی ) : گیاهی یکساله با ساقه افراشته و منشعب است . برگ ها بیضی شکل و براق هستند که از بغل آنها گل های سفیدی که دم کوچکی دارند می رویند. پس از گل دهی و تلقیح ، میوه که بر حسب ارقام مختلف آن قرمز، زرد یا سبزرنگ است ، ظاهر می شود . موطن اصلی این گیاه مناطق حاره و نیمه حاره آمریکاست.

از فلفل در درمان دردهای روماتیسمی ، سیاتیک ، یا سینه پهلو استفاده می شود. در مصارف داخلی مقوی معده است و حرکات دودی معده – روده ای را تحریک نموده ترشح شیره معده را زیاد می کند.

فلفل شیرین تازه سبزی بسیار خوبی است که مقدار زیادی ویتامین C دارد .

فندق   Corylus   avellana   L

(تیره توسکا ) ؛ درختی با شاخه های نرم قهوه ای رنگ و برگ های متناوب ، زبر و بیضی شکل است . این درخت یک پایه بوده گل های نر آن به صورت شاتون و گل های ماده آن در داخل جوانه ها قرار دارند که فقط کلاله قرمز رنگ آنها از میان جوانه ها یرون می آید . این گیاه در اوایل بهار قبل از برگ دادن گل می کند و میوه آن خوراکی است . این درخت در بیشه زارها و جنگل های مناطق معتدل می روید و انواع مختلف ان را در باغ ها می کارند .

برای مصارف دارویی برگ ها ، پوست و دانه این گیاه مورد استفاده قرار می گیرد . از این گیاه برای تهیه جوشانده هایی که در درمان واریس و ناراحتی های گردش خون به کار می رود ، استفاده می کنند ، در مصارف خارجی برای حمام های مسکن بواسیر و شستشوی زخم های عفونی از آن سود می برند . دانه های آن بسیار مغذی اند و اثر خوبی روی سیستم اعصاب دارند .

از فندق در پخت بسیار ی از شیرینی ها استفاده می شود . از روغن آن برای تهیه صابون و مواد عطری و روغن های صنعتی استفاده می شود . در اوایل بهار درخت فندق عسل دهنده بسیار خوبی است .

 سرخ ولیک       Crataegus   laevigata

(تیره گل سرخ ) ؛ درخت یا درختچه ای با شاخه های خاکستری و تیغدار و برگ های متناوب ، چمی و دندانه دار است . گل های آن به رنگ سفید متمایل به صورتی و به شکل خوشه ای هستند . میوه آن سته چند هسته ای و تخم مرغی شکل و قرمز رنگ است که بقایای کاسبرگ ها و دو تا سه کلاله روی آن دیده می شود. در گذشته چوب مقاوم این گیاه برای تهیه اسلحه به کار می رفته است.

از این گیاه برای پایین آوردن فشار خون و تسکین آرترواسکلروز استفاده می شود .در عین حال به عنوان آرام کنده سیستم اعصاب نیز به کار می رود که بهتر است تحت نظر پزشک مصرف شود. میوه این درخت شبیه زالزالک و خوراکی است .

 تاتوره   Datura   stramonium   L

(تیره سیب زمینی ) ؛ گیاهی است علفی ، یکساله و قوی با ساقه ای شاخدار و برگ های متناوب ، بیضی شکل ، دندانه دار و بدبو. از بغل شاخه ها یا انتهای شاخه گل های بزرگ قیفی شکل به رنگ سفید یا بنفش می روید . میوه آن به صورت کپسولی و محتوی دانه های سیاهی است . تمام قسمت های گیاه شدیدا سمی است .

از این گیاه جهت کاهش ترشح غدد و متسع نمودن برونش ها استفاده می شود . از این گیاه تنها در صنعت داروسازی استفاده     می شود و داروهای تهیه شده از آن باید تحت نظر پزشک مصرف شوند. مسمومیت کودکان به وسیله دانه های تاتوره نسبتاً شایع و مقدار کشنده آن حدود 20 دانه این گیاه است .

توت فرنگی   Fragaria   vesca   L

(طایفه رز ) ؛ گیاهی است پایا ، با ریزومی کوتاه و ساقه خزنده طویل و ریشه دار . برگ ها سه برگچه ای اند ، دمبرگ بلندی دارند و پشت آنها پرزدار است . دارای گل آذین خوشه ای با گل های کم پشت و سفید رنگ در انتهای ساقه ها بالا رونده است . میوه آن فندقه مرکب است که در یک نهنج گوشتی قرار گرفته است و مجموعا توت فرنگی را تشکیل می دهند که میوه ای قرمز رنگ و معطر است .

برگ های توت فرنگی محتوی ویتامین C و چندین ماده دیگر هستند . جوشانده این برگ ها نوشیدنی ای مقوی برای افراد عصبی و کم خون است . آنها همچنین برای رفع کاتاره روده ای و معده که همراه با اسهال باشند نیز مؤثرند و دارای اثر مثبتی روی ناراحتی مجاری ادرار ، کلیه ها و سنگ های کلیوی هستند. برگ های تخمیر شده آن جایگزین خوبی برای چای است و مانند تمشک اشتها آور نیز هست . جوشانده برگ و کمپرس روی زخم های عفونی و در غرغره علیه بوی بد دهان به کار می رود . برگ توت فرنگی پرورشی فاقد مواد مؤثره است و مورد استفاده قرار نمی گیرد .

هویج       D

(تیره چتریان ) ؛ گیاهی پرورشی ، دو ساله با ریشه ای دوکی شکل و در اکثر موارد به رنگ پرتقالی با برگ های چند شانه ای و عطری خوشایند است . در سال دوم ساقه ای منشعب با برگ های بریده بریده متناوب از آن می روید که در انتهایش چتری از گل های سفید قرار دارد. میوه آن دو فندقه ای است و کرک های خمیده دارد.

مواد مهم موجود دراین گیاه پرو ویتامین های A  و C و ترکیبات ویتامین B ، قند ، پکتین و مواد رنگی است . هویج تازه دید چشم را بهبود بخشیده دید صبحگاهی را تقیت می کند. از دیگر اثرات سودمند هویج دفع انگل های روده ای ، آسکاریس و کرمک است . این گیاه مدر است و ناراحتی های روده ای را برطرف می کند وخصوصاً از آن در تغذیه کودکان استفاده می شود. آب هویج داروی خوبی علیه آمیدالیت کودکان است . رژیم غذایی بر اساس هویج دردهای سرطانی را تسکین می دهد . میوه این گیاه برخی مواقع برای دفع انگل ها در جوشانده ها مورد استفاده قرار می گیرد .

 شاه تره   Fumaria     officinalis   L

(تیره خشخاش ) ؛ گیاهی علفی یکساله با ساقه ای شکننده ، کوتاه و شاخه دار است . برگ های آن عمیقاً منقسم و به رنگ سبز متمایل به آبی است . گل های کوچک لوله ای شکل آن که به سادگی قابل شناسایی هستند به صورت مجموعه ای روی یک خوشه به رنگ بنفش می رویند . میوه آن فندقه است .

این گیاه روی عضلات صاف اثر می گذارد و حرکات دودی روده را شدت می بخشد . به همین دلیل اشتها آور نیز هست . از دیگر اثرات آن مدر و مسهل صفرا بودن آن است . در مصارف خارجی وضعیت پوست را بهبود بخشیده ، ناراحتی های پوستی را درمان می کند و همراه با برگ گردو برای بواسیر نیز مفید است .

این گیاه سمی است و مصرف آن به مقدار زیاد باعث فلج عضلات صاف و دستگاه تنفسی می شود . مصرف آن باید تحت نظر پزشک باشد .

 سنجد تلخ     Hippophae   rhamnoides   L

(تیره سنجد ) ؛ درخت یا درختچه ای با شاخه های خاکستری ، تیغدار و برگ های متناوب و سرنیزه ای است . این گیاه دو جنسی است و گل های نر آن به صورت خوشه ای از بغل برگ ها ، وگل های ماده در خوشه های کوتاه می رویند . میوه ها سته ، بیضی شکل و به رنگ پرتقالی هستند . میوه این گیاه دارای مقدار زیادی ویتامین A, C , E , F , T, P است و به همین دلیل در صورت کمبود ویتامین در بدن در برابر عفونت های احتمالی خصوصا در اواخر زمستان یا در دوران نقاهت استفاده می گردد. 5 تا 10 گرم از مارمالاد آن باید صرف شود . مواد مؤثره در این گیاه دید چشم را تقویت نموده ، آنتی اسکلروتیک بوده ، روند پیری را کند نموده مقاومت بدن را در برابر تشعشعات بالا می برد .

پنیرک     Malva   sylvestris L

(تیره خطمی ) ؛ گیاهی علفی ، پایا ، با ریشه ا دوکی شکل و ساقه ای بالارونده و پوشیده از پرز است . برگ های پنجه ای آن به طور متناوب درمی آیند . . گل های صورتی رنگ آن با کاسبرگ های رگه دار بنفش از بغل برگ ها می رویند. میوه آن به صورت دیسک است و هنگامی که می رسد از گیاه جدا می شود .

این گیاه همانند گل ختمی برای مداوای مجاری فوقانی تنفسی ، معده ، روده ها و به عنوان ملینی ضعیف کاربرد دارد . مواد لعابدار موجود در ان زخم های درونی ، پارگی های مخاطی و اولسرهای معده را التیام می بخشند . از این گیاه به عنوان پادزهر در صورت جذب اسید یا باز استفاده می گردد . در مصارف خارجی پنیرک را در شستشوها و پانسمان ها برای اولسرها و ناراحتی های پوستی به کار می برند.

 پونه آبی Mentha   aqatica     L

(تیره نعناع ) ؛ گیاهی علفی ، پایا با ریزوم شاخه ای و ساقه های راست پوشیده از برگ های متقابل ، بی دم ، مجعد و کمی گزنده است . ساقه در قسمت بالایی شاخه دار است و در نوک شاخه ها خوشه ای از گل های آبی رنگ می روید . میوه آن فندقه و چهار قسمتی است و تمام گیاه عطر زیره از خود متصاعد می کند

این گیاه را به شکل دم کرده (یک قاشق در نیم لیتر آب ، سه بار در روز ) مصرف می کنند . این دم کرده برای رفع بی اشتهایی ، ناراحتی معده ، نفخ ، اسهال و تشنجات مفید است . این گیاه همچنین مسهل صفراست و برای مداوای ناراحتی های کیسه صفرا به کار می رود . از سرشاخه های تازه آن اسانسی به وسیله تقطیر به دست می آید که موارد مصرف آن مشابه برگ های خشک این گیاه است . قدرت اثر دارویی این نوع نعناع کمی ضعیف تر از نعناع فلفلی (نعناع تبریزی )است ، ولی مقاومت آن در برابر سرما و آفات بیش تر است و به همین دلیل کشت آن مناسب تر است .

شبدر چمنی   Trifolium     pretense   L

(تیره بقولات )؛ گیاهی علفی ، پایا ، با تنه ای متراکم و بوته ای با برگ های پایه ای است . از تنۀ آن ساقه ای راست و گوشه دار با برگ های سه تایی و متناوب می روید . روی برگچه های آن برگ های سفیدی به شکل نوک پیکان وجود دارد . . گل های قرمز مایل به بنفش در انتهای شاخه های آن می روید . میوه این گیاه غلاف دار است و در هر غلاف یک تا دو دانه قرار دارد .

طب مردمی این گیاه را برای مداوای برونشیت ، گرفتگی صدا ، سرفه و اسهال توصیه می کند. مقدار مصرف شش قاشق مربا خوری از گل های این گیاه است که به مدت ده دقیقه دم می کنند و پس از صاف کردن در طول روز می آشامند . از این گیاه در تکیبات خلط آور و مقوی معده استفادهد می کنند ، زیرا عطر و طعم این ترکیبات را بهبود می بخشد . در مصارف خارجی از آن در حمام ها و کمپرس ها برای مداوای بیماری های پوستی استفاده می وشد.

این گیاه عسل دهنده خوبی است ، ولی زنبورهای عسل چه برای بارور نمودن گل ها و چه برای جمع آوری شهد آن ها باید از نوعی آمادگی قبلی برخوردار باشند.

شبدر خزنده   Trifolium   repens   L

(تیره بقولات ) ، گیاهی علفی ، پایا با ساقه ای ریشه دهنده و بالارونده است . این گیاه خزنده است و برگ های آن به طور سه تایی و دارای دمبرگ های بلندی هستند. روی برگ های لکه های سفیدی وجود دارد . گل های سفید آن روی یک حقه با دم گل های بلند می رویند . پس از گل دادن حقه گل ها به رنگ قهوه ای در می آید و به سمت زمین خم می شود . میوه آن غلاف دار است و دانه هایش به رنگ زرد هستند .

در طب خانوادگی از این گیاه ( غنچه های خشک شده و دمگل ها ) برای مداوای کاتاره های معده –روده ای و اسهال های شدید استفاده می کنند . از شبدر سفید نیز برای معالجه ناراحتی های مجاری تنفسی فوقانی (به صورت بخور ) ، ورم غدد و دردهای روماتیسمی استفاده می گردد . مصرف ان به شکل دم کرده و مقدار آن شش قاشق مربا خوری ات که حدود ده دقیقه دم می کنند و سپس می آشامند . برای این منظور از گل های تازه آن نیز می توان استفاده کرد .

شبدر سفید پس از چیده شدن دوباره به سرعت می روید و به همین دلیل چندین بار می توان آن را برداشت کرد . این گیاه همچنین ماده غذایی خوبی برای زنبورها تولید می کند ، به طوری که یک هکتار از آن تا 100 کیلوگرم عسل تولید می کند.

شنبلیله   Trigonella foenm – graecum L

(تیره بقولات ) ؛ گیاهی است علفی و یکساله که به عنوان گیاهی خوراکی و دارویی کشت می شود . ساقه ای راست با برگ های سه تایی و گل های زرد متمایل به بنفش دارد .میوه آن غلاف دار و محتوی دانه های زرد رنگی است .

دانه های این گیاه ارزش دارویی دارند . از دانه ها دم کرده ای مقوی مقوی تهیه می شود که در دوران نقاهت مصرف می گردد . این دم کرده را همچنین به عنوان هضم کننده ، ضد سرفه و محرک غدد شیری مادران به کار می برند . مقدار این دم کرده یا جوشانده نیم تا 5 گرم از این گرد در یک چهارم لیتر آب است که دو تا سه بار در روز از آن می آشامند . عطر و طعم آن ناخوشایند است و به همین دلیل می توان اسانس نعناع یا پرتقال به آن اضافه کرد . این دم کرده میزان قند خون را پایین می آورد .در مصارف خارجی از دانه های خرد شده آن برای تهیه ضمادهای گرم (بعضی مواقع آن را در شیر حل می کنند ) علیه اکیموزها ، آماس ها و اولسرها استفاده می شود.

در دامپزشکی برای ازدیاد شیر ، دانه های شنبلیله را به دام ها می خورانند. سرشاخه های را نیز که همین اثرات را دارند ، می توان به عنوان علوفه به مصرف حیوانات رساند .

شقایق         Papaver   rhoeas L

(تیره خشخاش ) ؛ گیاهی علفی یکساله با ساقه ای راست و منشعب است . برگ های آن شانه ای و متناوب است . از بغل برگ ها گل هایی با دمگل بلند می رویند که در حالت غنچه خمیده و رو به پایین هستند و پس از شکفتن افراشته می شوند .گل ها بزرگ با چهار عدد گلبرگ به رنگ قرمز آتشین و لکه های سیاه در پایین هستند و میوه کپسول است .تمام اندام های گیاه کرکدار و محتوی مقدار کمی شیرابه است

گل های این گیاه در قدیم به خاطر اثرات آن روی بیماری های ریوی شناخته شده بود و به عنوان خواب آور برای کودکان استفاده می شد .در طب مردمی از این گیاه به عنوان آرام کننده ، علیه گرفتگی صدا و سرفه های شدید استفاده می کنند. دم کرده ای به مقدار دو قاشق مربا خوری از غنچه این گیاه در هر فنجان آب تهیه می کنند . غنچه ها سمی نیستند ، ولی دیگر قسمت های گیاه کمی سمی اند . دیگر شقایق های وحشی فاقد مواد مؤثره اند و جمع آوری نمی شوند.

جعفری   Petroselinum     crispum   (MILL )

(تیره چتریان ) ؛ گیاهی علفی دو ساله ، باریشه ای مخروطی و سفید رنگ است . در سال اول برگ های زمینی که عمیقاً بریده و منقسم هستند ظاهر می شود و در سال دوم بوته ای پر شاخه با برگ های متناوب از آن تولید می شود که در انتهای شاخه ها چترهای گل به رنگ سبز متمایل به زرد می روید . میوه آن فندقه و دو قسمتی و تمام گیاه معطر است .

از این گیاه در ترکیبات جوشانده های مدر استفاده می شود. مقدار کم آن اشتها و کار جهاز هاضمه را تحریک می کند . مقدار مصرف آن در جوشانده به مقدار چهار قاشق مرباخوری از ریشه برای هر فنجان آب است که سه بار در روز می نوشند. مصرف آن به مقدار زیاد باعث جمع شدن مخاط معده و انقباض رحم می گردد . بنابراین در دوران حاملگی در مصرف آن باید احتیاط کرد . مصرف موادی که از مقدار زیادی ریشه یا دانه جعفری تهیه شده اند مسموم کننده است . عصاره ریشه تازه آن برای التیام زخم ها مفید و ضد التهاب (نیش حشرات ) است .

لوبیا معمولی   Phaseolus   vulgaris   L

(تیره بقولات ) ؛ گیاهی کشت شده و یکساله است . طول ساقه بسته به انواع مختلف فرق می کند و در نوع بالارونده به بیش تر از سه متر نیز می رسد . برگ ها متناوب و سه برگچه ای هستند. خوشه های گل به رنگ های مختلف از بغل برگ ها ظاهر می شوند و میوه نیام است .

این گیاه حاوی اسیدهای آمینه ، ویتامین c ، مواد معدنی و نشاسته هستند ، همچنین اثر مدر وپایین آورنده قند خون دارند . از آن در ترکیبات جوشانده های ضد ناراحتی های کلیوی ، قلبی و روماتیسمی و به عنوان کمک درمان در بیماری دیابت استفاده می کنند . دانه های سائیده آن نیز همین اثر را دارند . آرد لوبیا به عنوان ضمادی گرم برای التیام اگزماهای شدید و همراه با خارش استفاده می شود.

 عروسک پشت پرده     Physalis   alkekengi   L

(تیره سیب زمینی ) ؛ گیاهی علفی ، پایا ، با ریزومی خزنده و ساقه ای گوشه دار و راست است . برگ ها دم دارند و در گروه های دو تایی قرار گرفته اند . در قسمت فوقانی ساقه از بغل برگ ها گل های سفیدی می روید . کاسه گل آنها به شکل پوسته ای با شبکه رگبرگی رشد می کند و پس از گل دادن به صورت کیسه ای در می آید و میوه گرد آن را احاطه می کند . رنگ آن پرتقالی یا نارنجی و میوه آن به رنگ پرتقالی یا قرمز و سته است .

این گیاه حاوی مقدار زیادی ویتامین C است . این موا د دفع اسیداوریک را تسریع می کنند و بنابراین در ناراحتی های کلیوی و مجاری ادرار ، نقرس و روماتیسم ها مورد استفاده قرار می گیرد . از میوه های رسیده این گیاه دم کرده ای به مقدار 15 تا 30 گرم در نیم لیتر آب تهیه می کنند و دو لیوان در روز می آشامند . به خاطر وجود مقدار زیادی ویتامین C در این میوه ها دم کرده آن را در بهار و دوران نقاهت نیز مصرف می کنند . همچنین در سالاد می توان از میوه های تازه و بدون غلاف آن که تلخ است استفاده کرد .

این گیاه به عنوان گیاهی تزئینی خصوصاً در زمستان یعنی هنگامی که غلاف آن خشک شده و رنگ و فرم خود را حفظ نموده است ، بسیار مورد توجه است.

علف هفت بند     Polygonum     aviculare L

(تیره هفت بند ) ؛ گیاهی خزنده ویکساله است . این گیاه در حاشیه جاده ها و به صورت هرز در کشتزارها می روید . ساقه شاخه دار آن دارای برگ های باریک و متناوب است . از بغل برگ ها خوشه گل های ریز سفید یا صورتی رنگ می روید .میوه آن فندقه است .

در قدیم از این گیاه برای درمان بیمار یهایی چون وبا وسل استفاده می کردند. این گیاه قابض و بندآورنده خون است و از آن برای متوقف کردن خونریزی های داخلی و خارجی ، علیه ترشحات معده و اسهال های سخت استفاده می شود. از شاخه های خشک شده حتی تازه آن در تهیه دم کرده گرمی به مقدار دو تا سه قاشق مرباخوری بای یک فنجان آب که در طول روز آن را می آشامند استفاده می شود. این گیاه همچنین روی مبادلات متابولیکی اثر می گذارد و در تهیه جوشانده های محرک دستگاه ترشحی بدن و برای کاهش ناراحتی های کلیوی یا کبدی و دیگر اعضا به کار می رود.

گیلاس   Prunus crasus   L

(تیره گلسرخ ) ؛ درخت یا درختچه ای با شاخه های قهوه ای متمایل به قرمز و آویزان است . برگ های آن متناوب ، براق و دندانه دارند. گل های سفید آن قرینه و پنج پر است که به طور دسته ای روی خوشه های کوتاه می روید . میوه آن سته و به رنگ قرمز تیره است .

برای مصارف دارویی از دو میوه های رسیده که در شرایط مناسبی خشک شده اند استفاده می کنند . آنها خصوصاً حاوی تانن ها هستند . برای درمان برونشیت و اسهال ، دم کرده هایی از آنها تهیه می شود . دم گیلاس ها مدر هستند و همچنین در ترکیبات جوشانده های لاغر کننده نیز وجود دارند . برگ های درخت گیلاس همان اثرات را دارند و علاوه بر دفع گاز شکم ضد کم خونی نیز هستند . از برگ ها در کنسرو خیار نیز استفاده می شود . میوه گیلاس را تازه یا به صورت کمپوت مصرف می کنند. عصاره تازه آن سرشار از آهن و کلسیم است و برای درمان ناراحتی های هاضمه و نامنظم بودن کبد یا کم خونی به کار می رود . از گیلاس رسیده شربتی تهیه میشود که برای بهبود طعم بعضی از داروها و برای این که بهتر تحلیل بروند مورد استفاده قرار می گیرد . چوب گیلاس محکم است و رنگ خوبی دارد به همین دلیل در صنایع کنده کاری و مبل سازی به کار می رود . این گیاه همچنین گرده دهنده و عسل دهنده خوبی است . در صورت زخمی شدن تنه درخت از آن صمغ جاری می شود.

 (تیره گلسرخ ) ؛ درختچه ای است با شاخ و برگ انبوه که به دلیل تکثیر ریشه ای بیشه های متراکم تشکیل می دهد . شاخه های تیغدار آن دارای برگ های ریز بیضی شکل دمبرگ دار هستند. برگ ها به طور متناوب قرار گرفته اد. گل های سفید آن پنج پر هستند و قبل از بیرون آمدن اولین برگ ها می شکفند .میوه آن سته و به رنگ آبی رنگ است.

برای مصارف دارویی گل های این گیاه را جمع آوری و خشک می کنند . میوه های رسیده این گیاه و حتی آن هایی را که کمی له شده اند جمع آوری می کنند و از آن ها مربا یا مارمالاد درست می کنند یا خشک می کنند . گل های آن دارای ویتامین C هستند .این گلها خصوصاً مدر هستند . برای این کار دم کرده ای به مقدا دو قاشق مربا خوری از گل های خشک شده آن را در یک فنجان آب دم نموده دو تا سه بار در روز و هر بار یک فنجان صرف می کنند. این جوشانده برای مبادلات متابولیکی بدن مفید و نسبتاً ملین است . میوه ها خصوصاً حاوی تانن ها و اسیدهای آلی هستند. میوه خشک شده آن قابض است و علیه ناراحتی های مثانه و مجاری ادرار و در سوءهاضمه به کار می رود . از میوه تازه ان برای تهیه آبمیوه و شربت استفاده می شود.

گل سرخ صد پر (محمدی )   Rosa   centifolia   L

(تیره گلسرخ ) ، درختچه ای با شاخه های قهوه ای پوشیده از تیغ و به شدت متراکم است برگ های آن بریدگی های شانه ای دارندو به رنگ سبز تیره اند. برگچه های آن دندانه دار هستند. گل های آن قرمز ، صورتی ، زرد یا سفید و همیشه پر هستند و عطر خوشایندی از خود متصاعد می کنند . حدوده ده هزار نوع مختلف از این گیاه وجود دارد . برخی از آن ها خصوصاً انواعی که گل های قرمز یا صورتی می دهند ، به خاطر خواص داروییشان به مقدار زیاد کشت می شوند.

در داروسازی از این گیاه برای بهبود طعم و عطر مرهم ها ، آب های بهداشتی و کرم ها استفاده می کنند . این گیاه قابض و ضد تورم است و به همین دلیل جوشانده آن را علیه اسهال خصوصاً برای کودکان و علیه انگل های روده ای انسان و حیوانات به کار می برند . در مصارف خارجی برای شستن زخم ها و در حمام نیز از آن استفاده می شود.

تمشک   Rubus   Idaeus   L

درختچه ای با شاخه های قهوه ای رنگ و راست است . شاخه ها پوشیده از برگ های متناوب با بریدگی های شانه ای هستند . .برگ های این گیاه به رنگ سبز براق و پشت آن ها سفید و پرزدار است . خوشه های سست گل های سفید آن از بغل برگ هایی که روی شاخه های سال قبل قرار دارند می رویند و در فصل خزان از میان می روند . میوه آن به رنگ قرمز یا زرد و به شکل فندقه مرکب و گوشتدار است که پس از رسیدن با برگچه های محافظ آن از گیاه جدا می شود

برای مصارف دارویی برگ های تمشک وحشی را جمع آوری و خشک می کنند . این برگ ها دارای ویتامین C و اسیدهای آلی است . از برگ ها به تنهایی یا به صورت مخلوط دم می کنند . این دم کرده ضمن نرم کردن سینه و خلط آور بودن برای مداوای ناراحتی های معده ، به عنوان مدر و تحریک کننده ترشح صفرا به کار می رود. به طور مخلوط و همراه بابونه برای دفع گاز شکم کودکان مفید است . برای تهیه دم کرده از پنج تا ده عدد برگ خرد شده استفاده می شود. برگ تمشک ماده اولیه تهیه نوشابه های طراوت بخش بدون الکل است . برگ های تخمیر شده آن (به رنگ قهوه ای ) به جای چای مصرف می شوند. میوه های تازه آن نیز ارزش دارویی دارند و برای تهیه شربت تمشک که نیروبخش و تب بر است ، از آن ها استفاده می شود.

مرزه   Satureja   hortensis   L

(تیره نعناع ) ؛ گیاهی یکساله ، کوتاه و خودرو ست . شاخه های نازک و به رنگ سبز مایل به کبود و مخلوط با قرمز است . برگ های نازک و متقابل هستند. از بغل برگ ها گل های کوچک بنفشی با دم گل های کوتاه می رویند. میوه آن فندقه تتراکن است .

 برای مصارف دارویی شاخه ها ی علفی آن را به فاصله 5 سانتیمتر از سطح زمین می برند و جمع آوری می کنند . گیاه دوباره از پایین شروع به رشد می کند و این کار را می توان تکرار نمود . شاخه های خشک شده قابض ، ضد عفونی کننده و محرک هستند. از آن ها در صورت وجود ناراحتی معده ، روده ای به عنوان آرام کننده ، علیه نفخ ، اسهال و انگل های روده ا استفاده می شود. برای این کار جوشانده ای به نسبت 3 درصد (دو قاشق سوپخوری در نیم لیتر آب ) تهیه می کنند ، به این ترتیب که 15 دقیقه می گذارند دم بکشد و به مقدار دو تا سه فنجان در روز مصرف می کنند . دم کرده این گیاه مقوی و در درمان بیماری های زنانه نیز مؤثر است.

چون این گیاه مقوی معده و ضد نفخ است ، به عنوان گیاه معطر در مواد گوشتی استفاده می شود . این گیاه را به عنوان چاشنی معطر و به جای ادویه به کار می برند.

خار علیص (خار مریم )     Silybum   marianum L

(تیره مرکبان ) ؛ گیاهی یکساله یا زمستانی است دارای ساقه ای منشعب . برگ ها فاقد دمبرگ ، متناوب و تیغ دارند. در نوک شاخه ها غنچه های گل بنفش رنگی به شکل لووله ای می رویند . میوه آن خشک و کاکل دار است .

از نظر دارویی میوه های این گیاه از دیگر قسمت های آن با ارزش تر هستند. قسمت اعظم گیاه تولید شده در صنایع داروسازی مصرف می شود و از آن تنطور،قطره ،پاستی و غیره می سازند که دارای مواد محرکه کاملاً مشخص هستند . این تولیدات از نظر پزشکی داروهای مؤثری علیه ناراحتی های کیسه صفرا هستند و در صورت آسیب دیدگی بافت کبد آن را ترمیم می کنند . در طب مردمی از دانه ها جوشانده ای به مقدار 2 درصد که 8 دقیقه جوشیده شده باشد تهیه می کنند. مقدار دانه های مصرفی 2 تا 6 گرم در روز است . این جوشانده در عین تب بر بودن کار کبد و صفرا را هم تحریک می کند . مصرف پودر میوه های آن و حتی مکیدن میوه های کامل آن گاهی همان اثرات را دارد.

گل قاصد   Taraxacum   officinale

(تیره مرکبان ) ؛ گیاهی علفی ، پایا با ریشه ای عمودی و برگ های گسترده در سطح زمین است . در اوایل بهار ساقه آن گلی زرد رنگ و پُر پر می دهد . پس از گل دادن غنچه آن تبدیل به گلوله ای از میوه های فندقه کاکل دار می شود. تمام قسمت های گیاه دارای شیره ای سفید رنگ و غیر سمی است .از قدیم –چنانکه از نام لاتین آن پیداست (تاراکسیس به معنای ورم چشم )- از این گیاه برای مداوای ناراحتی های چشمی استفاده می شده است .

ریشه و ساقه این گیاه مقوی معده است ( دارای مواد تلخ  تقویت کننده ) ، ترشح عصاره معده را تحریک می کند و مسهل صفراست . برگ های جوان و تازه آن سرشار از ویتامین  C هستند و در سالاد به مصرف می رسند . مربای این گل ضد سرفه است ، ولی نمی تواند جایگزین عسل که خیلی مؤثرتر است بشود.

آویشن     Thymus   vulgaris L

(تیره نعناع ) ؛ درختچه ای کوتاه و پرشاخه است . شاخه های علفی آن پوشیده از برگ های متقابل و نازک است . از بغل برگ ها در قسمت فوقانی ساقه گل های سفید ریزی به طور چتری و منفرد می رویند. میوه آن فندقه چهارقسمتی است . تمام اندام های گیاه معطر است .

دم کرده سرشاخه های خشک شده این گیاه به مقدار یک قاشق مرباخوری در هر فنجان آب (سه بار در روز ) به هضم غذا کمک می کند و ضد سرفه است. این گیاه تشنجات را تسکین می دهد و ضد بو است. از این گیاه در تهیه غرغره ها و حمام های کمکی در رژِم های لاغری استفاده می کرده اند.

آویشن علفی معطر است و از ان برای معطر ساختن سس ها ، غذاها گوشتی و ماهی (در کنسرو سازی ) استفاده می شود.

ذرت   Zea mays L

(تیره غلات ) ؛ گیاهی علفی ، یکساله ، و بزرگ است . برگ های آن متناوب است و تعداد زیادی رگبرگ دارند . گل های آن تک جنسی اند . گل های نر آن به شکل خوشه ای در انتهای شاخه ها می رویند و گل های ماده آن به صورت خوشه ای پوشیده اند که فقط کلالۀ آنها می تواند از غلاف پوششی عبور کند . میوه آن به شکل کریوپس است .

برای مصارف دارویی کلاله و دمگل های گل ماده را هنگامی که کلاله آن از نوک خوشه شروع به آشکار شدن می کند با دست جمع آوری می کنند و در محلی سایه و در کوران هوا خشک می کنند. این مواد مقوی قلب و پایین آورنده فشار خون هستند. از آن ها به عنوان ماده ای مدر و مسهل صفرا استفاده می کنند و اغلب در رژیم های لاغر کننده به کار برده می شوند . جوشانده ای از آن به مقدار 5 گرم در هر فنجان آب تهیه می شود که یک روز درمیان یک فنجان از آن می نوشند .از جوانه ذرت روغنی استخراج می کنند که به عنوان ماده اولیه در تهیه ویتامین E مورد مصرف قرار می گیرد . آرد ذرت روغن گرفته ماده غذایی قابل هضم خوبی است و در دوران نقاهت و همچنین برای افرادی که به گلوتن گندم حساسیت دارند ، تجویز می شود .

کرم آفت اغلب به گیاه ذرت حمله می کند که غلاف خوشه ها را پر از هاگ های سیاه می کند . این مواد سیاه حاوی آلاکوئیدها هستند و اثرات انها شبیه به زنگ غلات ات.

درباره‌ی بخشداری طرقبه

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>