آخرین خبرها

پوستین دوزی

1222242پوستین یکی از قدیمی ترین جامه هایی است که بشر برای پوشاندن خود از پوست جانوران تهیه کرده است. قدیمی ترین نشانه های استفاده از پوست برای پوشش، از تصاویر ماقبل تاریخ در غارها بدست آمده است ، شاید استفاده از پوست برای پوشش به عصر یخبندان و یا حدود 500 هزار سال قبل از میلاد برگردد ، هنوز در خصوص این هنر اطلاع دقیق و زمان خاصی ذکر نشده است اما آن چیزی که از کشفیات انسان و علائم و نشانه ها بدست آمده اینکه قدمت آن فراتر از تاریخ های نقل شده است. از روش دباغی و پرداخت پوست نیز اطلاعاتی در دست نیست اما تشخیص اثر عصاره های گیاهی در نگهداری و رنگ آمیزی که به صورت تصادفی رخ داده شاید از آن زمان پرداخت و دباغی پوست به وجود آمده باشد . دباغی پوست هم مانند سایر هنرهای دستی راه تکامل خود را طی سالیان متمادی طی کرده تا به شکل امروزی درآمده است . در هزاره چهارم قبل از میلاد از پوست به عنوان زیرانداز نیز استفاده می شده است در طول تاریخ مهمترین مراکز پوست ایران خراسان و ماوراءالنهر (شهرهایی نظیر طوس ، بخارا، نیشابور و مرو بوده است . بعد از اسلام صنعت پرداخت پوست رونق یافت و پوست ایران ، مخصوصاً پوست بره شهرت جهانی یافت . پوستین ایران به سبب طرح های اصیل ایرانی (زغاله پردازی چهاربغل) از پوستین دیگر کشورها متمایز است ، این طرح ها با نخهای رنگین روی پوست سوزن دوزی می شوند .

پوستین دوزی در شاندیز سابقه ای بیش از 100 سال داشته و اکثر پوستین دوزان قدیمی در محله پایین ده شاندیز سکونت داشته اند . چند فامیل در پایین ده آباد و اجدادشان در حرفه پوستین دوزی مشغول به کار بوده اند. از قبیل : اجداد سمساری ، اجداد حسن نژاد ، اجداد قاسم زاده ، اجداد رحیم زاده و کسان دیگر که در خاطر نمی گنجد . این افراد پوست گوسفند را به صورت خام از قصاب ها و پوست فروش های مشهد در کاروان سرای پوست فروش ها تهیه کرده و آنها را اول چند روزی (2تا3 روز ) نمک می پاشیدند و در همین حال می گذاشتند و بعد پوست ها را خشک می کردند . در مرحله بعد پوست ها را در رودخانه یا حوض آب می خوابانیدند و حدوداً بعد از 15 ساعت آنها را با کارد در آب تمیز می شستند و به کارگاه منتقل می کردند ، بعداً آرد جو را خمیری شل درست می کردند و مقداری هم نمک بلغوره به آن اضافه کرده و روی طرفی که پشم نداشت می مالیدند و اصطلاحاً به آن طرف پوست نهت می گفتند و پوست را جمع کرده و به مدت 40 روز هر روز آن را باز کرده و مقداری آب روی خمیر و نمک می ریختند و پوست را از دو سر آن گرفته و می کشیدند تا اینکه پوست نرم می شد . و اصطلاحاً آش می خورد . بعد از نرم شدن پوست را طوری تا می زدند که وقتی پوست را بشویند (در رودخانه ) طوری باید می شستند که طرف پشم پوست تمیز شسته شود . بعد از شست و شو آن را روی پشت بام پهن می کردند و مقداری آرد جو خشک طرفی که پشم نداشت می پاشیدند ، بعد از خشک شدن که تقریباً یک روز طول می کشید آنها را به کسانی که حرفه هایشان پوست تراشی بود مثل مرحوم میرزا حمید حمیدی ، شکری وفادوست و مرحوم حسن خان می دادند . آنها طرف نهت آن را که روی آن خمیر آرد جو بود با جارو سیخی خیس می کردند و به مدت 12 ساعت کنار می گذاشتند و بعد از گذشت زمان آن را با پاشنه کش می دادند و با داس های بزرگ که مخصوص پوست تراش بود و (آهنگرها آن زمان درست می کردند ) روی تخته می انداختند و یک سر آن را باید روی شکم خود می انداختند تا بتوانند پوست را نگه دارند و با داس پوست را می تراشیدند تا آرد جوها و لش های اضافی پوست که چربی های اضافه و کثیفی های پوست را گرفته شود و طرف نهت پوست سفید می شد و این مرحله حدوداً 30 تا 40 دقیقه طول می کشید . بعد پوست ها را با پوست انار جنگلی آسیاب شده که به آن نار پوست می گفتند و روغن منداب و جوش شیرین مخلوط کرده همراه آب گرم روی پوست را آغشته می کردند. و پوست را دو نفری کش می دادند . تقریباً 5 دقیقه زمان لازم داشت . بعد از آن پوست را در سایه خشک کرده چون آفتاب داغ روغن پوست را خشک کرده و از بین می برد . بعد از خشک شدن دوباره آن را با جارو خیس می کردند و فردای آن روز باز دوباره پوستین دوزها با پاشنه پا اول کش می دادند و بعداً با دست مثل لباس شستن پوست را مالش می دادند تا نرم شود . بعد دوباره با نار پوست و روغن و جوش شیرین پوست را رنگ می کردند و بعد از این مرحله پوست را با آجر ماساژ می دادند مثل سمباده تا پوست نرم و لطیف شود و پوست برای برش آماده شود و در قدیم این پوست ها را فقط پوستین دوشی یا اسم دیگر آن که عباست درست می کردند و جلیقه هم می دوختند و به بازار مشهد عرضه می کردند. چندتا سمسار در بازار بزرگ قدیم مشهد مشغول به کار بودند که پوستین های آماده شاندیز را می خریدند تا اینکه در سال 1347 به بعد شرکت تعاونی پوستین دوزان تشکیل شد و الگوهایی مانند ماکسی، میدی،پالتو کوتاه و تونیک برای خانم ها و پالتو ، کاپشن و جلیقه برای مردان از طرف صنایع دستی توزیع شد و تنوع در صنعت پوست شاندیز به وجود آمد و با دوخت تمیز و مرتب این لباس های پوستی ، صادرات آن به تمام نقاط کشور آغاز شد . شهرهای تهران ، اصفهان ، شیراز ، تبریز ، زنجان از عمده شهرهای ایران بودند که خواستار پوست شاندیز بودند. از جمله کسانی که آن زمان در شاندیز در زمینه فروش به شهرهای دیگر فعالیت عمده داشتند. می توان به آقایان حاج علی اصغر حسن نژاد ، حاج آقای سمساری و حاج علی اکبر فلفلی اشاره کرد . در سال 1348 به دستور دولت آن زمان کارخانه ای برای پوستین دوزان در مشهد تأسیس شد که باعث شد از نظر کیفی پوست ترقی پیدا کند یعنی پوست را کُرُم می کردند که بوی بد پوستین از بین برود و درجه کیفیت پوست بالاتر رفت ، بعد از انقلاب به مرور زمان چون پوست به علت گران شدن دلار پوست خام را می خریدند در نتیجه تجار پوست را سلمبور می کردند و به کشورهای خارجی پوست خام صادر می کردند. در نتیجه پوست از دست پوستین دوزهای شاندیز خارج شد و به علت گرانی پوست از نظر مالی برای پوستین دوزها درآمدزا نبود و یکی یکی شغل پوستین دوزی در شاندیز کم شد و تقریباً تمام شد . ناگفته نمایند پیش از انقلاب تمام ارتشیان و ژاندارمری برای نگهبانان خودشان در هوای سرد زمستان از کاپشن و جلیقه های پوستی شاندیز استفاده می کردند و حتی در دوران جنگ ایران و عراق که هنوز اورکت برای مناطق سردسیر استفاده نمی شد ، از پوستین ها و جلیقه های پوستی شاندیز برای سربازان و رزمندگان سمت کردستان ایران به علت سردی زیاد هوا فرستاده می شد تا اینکه اورکت جای پوستین را گرفت .

درباره‌ی بخشداری طرقبه

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>